X
تبلیغات
www.aminrahmany.blogfa.com - کاربرد عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره ای در شهرسازی
شهرسازی

بیان مسئله:

کاربری زمین در دوران گذشته بیشتر به عنوان «کاربری منابع» مطرح بوده است. ولی در دوران معاصر با مهاجرت روز افزون مردم به شهرها و نيـز با توسعه شهرنشینی تغییرات بنیادی در شیوه زندگی، نقش و عملکرد زمین در مقیاس شهر صورت گرفته است.

وبه دلیل رشد سریع شهرنشینی، و نگاه به زمین به عنوان یک محل امن و پرسود برای سرمایه گذاری تقاضای زمین در شهرها روندی فزاینده و پرشتاب دارد. این امر خود موجب افزایش شدید قیمت زمین و ساختمان، رشد سوداگری زمین، اشتغال اراضی کشاورزی و منابع طبیعی، ساخت و سازهای غیرمجاز، گسترش حاشیه نشینی که در نهایت زمینه ساز معاملات پنهانی زمین، نابربرای اجتماعی، فساد اداری و مالی و اعمال نفوذ در روند تهیه و اجرای طرحهای توسعه شهری می گردد.

لذا باید سیستمی وجود داشته باشد تا بتوان در قالب آن به ساماندهی و تعیین روشهای دریافت، پردازش و ارائه اطلاعات پرداخت، سیستمی که نگهداری، نحوه پردازش و از همه مهمتر چگونگی ارتباط کاربران با اطلاعات و استفاده از آنها را مشخص نمود .که در این راستا امروزه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره ای به عنوان ابزاری مناسب و کارآمد در ارائه راهکارهای مناسب و کارا در جهت حل مشکلات شهری و تدوین یک سیستم اطلاعات جامع شهری نقش غیر قابل انکاری را ایفا می کنند و با پیشرفت علم و تکنولوژی و توسعه روز افزون شهرها بر میزان کارایی آنها روز به روز افزوده می شود

تعریف تفسیر:

مراحل کشف ،مرزبندی و شناسلیی عوارض و یا شرایط تصویری و سپس قضاوت و اتخاذ تصمیم نهایی می تواند علم و هنر تفسیر را تشکیل می دهد.عوامل مهمی که انسان را در قادر به دستیابی مراحل فوق یعنی کشف،مرز بندی و شناسایی و در نتیجه برآورد موضوع می کند عبارتند از شکل،اندازه، تن،رنگ،نقش،سایه،موقعیت و بافت

تعریف عکس هوایی:

عکس هوایی عبارتست از ثبت فوری جزئیات سطح زمین توسط دوربین عکسبرداری هوایی است.ثبت این جزئیات بیشتر به فاصله کانونی عدسی،ارتفاع پرواز هواپیما در زمان عکسبرداری،مدت باز بودن دریچه دوربین،فیلم و فیلتر بستگی دارد.عکسهای هوایی را همچنین می توان ترکیبی از تصاویر دانست که عناصر لازم و ضروری را برای برای تفسیر عکس ایجاد می کنند.هر عکس هوایی یک تصویر پرسپکتیو است که از نظر هندسی به نوع دوربینی که توسط آن گرفته شده ارتباط دارد.این عکس ممکن است قائم،مایل و یا خیلی مایل باشد.عکسهای هوایی در تحقیقات و مطالعه پدیده های بسیار متنوع سطح زمین یک وسیله تشریح و توصیف بسیار قوی و غنی است.در مواردی که دسترسی به نقشه های بسیار دقیق و یا جدید از منطقه امکان پذیر نباشد به کمک عکسهای هوایی می توان نقشه های جدیدی ترسیم و یا نقشه های ناقص و قدیمی را اصلاح نمود.اگر عکسهای هوایی را از نظر اطلاعات توصیفی مورد بررسی قرار دهیم در این صورت در قلمرو عکس خوانی هستیم و در سطح بالاتر مربوط به تفسیر عکسهای هوایی است که مورد استفاده متخصصین علوم زمین،تحقیقات و اطلاعات نظامی، برنامه ریزی شهری،شهرسازی و نظایر آن می باشد.

اصول معیارهای تفسیر عوارض در عکسهای هوایی:

شناخت عوارض در عکسهای هوایی مایل یا آنهایی که به وسیله دوربین دستی گرفته می شوند کمتر کسی دچار مشکل می شود،چون آنچه در عکس تصویر شده،مطابق شکلهایی است که روزانه انسان با چشم عادی می بیند،در حالیکه در عکسهای هوایی عمودی شناخت اجسام کار چندان آسانی نیست،یک مفسر خوب و با تجربه همیشه دانستنی های ذهنی خود را با درک عینی و داده های عکس در تشخیص عوارض طبیعت و شرایط مربوطه،توام کرده و با توجه به تعدادی از عوامل مهم، میتوان عکسهای هوایی را تعبیر و تفسیر نماید.بر روی این ادراکات و عمل تفسیر چند مورد دارای اثر مستقیم و قطعی هستند که می توان انها را به شرح زیر طبقه بندی نمود:

حساسیت ترکیب فیلم و فیلتر و یا سایر دستگاههای کشف و ضبط

عکس گیری و عمل آوردن فیلم و تصویر

فصل سال

ساعت عکس برداری
مقیاس تصویر
حرکت تصویر در لحظه عکاسی
پارالاکس استریوسکپی
ابزار و تکنیک تعبیر و تفسیر
کمکهای تعلیماتی در دسترس

- مناسب ترین زمان عکسبرداری هوایی :

شرایط پوشش زمین و زاویه تابش خورشید در فصول مختلف سال متفاوت است.از این جهت فصل سال بر روی عکسبرداری تاثیر می گذارد.اگر عکسبرداری برای مقاصد تهیه نقشه انجام گیرد بهتر است که فصل عکسبرداری موقعی باشد که درختان پهن برگ لخت و بدون برگ باشد تا اطلاعات موجود روی زمین زیر برگ درختان پنهان نگردد.دو موقع سال چنین شرایطی پیش می آید یکی در اواخر پاییز و دیگری اوایل بهار است.بعضی از مواقع عکسهای هوایی اختصاصا جهت جنگل شناسی و مطالعه درختان و یا پوشش گیاهی مورد استفاده قرار می گیرند،در چنین مواردی لازم است که فصل سال طوری انتخاب شود که درختان پوشیده از برگ باشند.معمولا زمانیکه زمین پوشیده از برف باشد عکسبرداری صورت نمی گیرد.عامل دیگیری که باید در طرح پرواز از نقطه نظر فصل سال مورد توجه قرار گیرد زاویه تابش خورشید است،زاویه تابش کم باعث ایجاد سایه های طویل در عکسهای هوایی می گردد که این امر موجب می شود جزئیات عوارض در میان سایه محو شود. عموما زاویه ای حدودا سی درجه زاویه قابل قبول دز عکسبرداری می باشد. هدف از عکسبرداری، ازدیگر عوامل تعیین کننده زمان عکسبرداری می باشد به طور کلی ،استفاده کنندگان عکسهای هوایی دو دسته اند :

1)گروهی که هدفشان تهیه نقشه های مختلف جهت برنامه ریزی می باشد که شامل مهندسین فتوگرامتری،نقشه برداری و غیره است.

2)گروهی که با هدف تفسیر،از عکسها استفاده می کنند که شامل مفسرین در رشته های مختلفی از قبیل زمین شناسی،جنگل بانی،خاک شناسی،شهرسازی و نظایر آن می باشد.

در کل میتوان گفت تعیین زمان عکسبرداری ارتباط کامل با طبیعت،هدف نهایی،فیلم مورد مصرف،نوع نقشه و همچنین روزهای آفتابی و قابل عکسبرداری در یک دوره معین دار

آشنايي با ساختار شهری

بخش هاي عمده اي كه ساختار شهري را تشكيل مي دهند را به دو صورت مي توان تقسيم بندي كرد :

1) منطقه مسكوني ، منطقه تجارتي ، بخش صنعتي ، بخش خدمات ، فضاي سبز ، و شبكه ارتباطي

2) بخش مركزي شهر ، منطقه قديمي شهر، منطقه جديد شهر و شهرك هاي حومه شهر . اين بخشهاصورت دوايري متحد المركز هستند كه در بيرون همديگر قرار دارند . تقسيم بندي اول نقش شهر را مشخص مي كند. در صورتي كه در تقسيم بندي دوم وضعيت تاريخي و رشد شهر ارزيابي مي گردد .

مناطق مسكوني شهر

منطقه مسكوني به آن قسمت از شهر گفته مي شود كه قسمت عمده مساحت آن ( حداقل 50 درصد ) به واحدهاي مسكوني ساكنين شهر اختصاص داده شده است . در واقع قسمت اعظم شهرها را بخش مسكوني تشكيل مي دهد . در داخل منطقه مسكوني ، خيابان ها ، مراكز خدمات رساني ، فضاهاي سبز و خطوط ارتباطي نيز ديده مي شود . البته ممكن است واحدهاي صنعتي – تجارتي كوچك در داخل منطقه مسكوني پراكنده شوند ولي واحدهاي صنعتي – تجارتي كوچك در داخل و يا بيرون منطقه مسكوني به خود اختصاص مي دهند . در عكس هاي هوايي كوچك مقياس تشخيص واحدهاي خدماتي و فضاي سبز پراكنده در داخل منطقه مسكوني مشكل است . در هر صورت نامگذاري يك منطقه به عنوان منطقه مسكوني يا تجارتي و ... بستگي به مقياس عكس هوايي و اندازه آن دارد .

مناطق تجاری شهر

منطقه تجاري ، مراكز خريد و فروش شهر را تشكيل مي دهد . مراكز تجاري شهرهاي قديم ايران به صورت بازارهاي سرپوشيده است كه در مركز بافت قديمي شهرها واقع اند . امروزه به علت مشكلات ترافيك و ارزش بالاي زمين در مركز شهرها ، انبار فروشگاههاي بازار مركزي در حومه شهرها قرار دارند و در اينجا فقط عمل داد و ستد انجام مي گيرد و كالا در جاي ديگر رد و بدل مي شود . توسعه شهر و مشكلات فزاينده ترافيك شهري سبب شده است كه امروزه مراكز تجاري در نقاط ديگر شهر هم ايجاد شوند . اين مراكز تجاري يا به صورت مغازه هاي كنار خيابان و يا به صورت مجتمع هاي تجاري به اسم " پاساژ " ديده مي شوند . در كشورهاي غربي ، مراكز خريد و فروش به صورت ساختمان هاي بزرگي هستند كه در حومه شهر واقع شده اند و داراي فضاي وسيع پاركينگ خودرو مي باشند .

شناسايي مراكز تجاري كنار خيابان چندان آسان نيست . تنها معيار شناخت آنها وجود وسايل جلو آنها و يا وجود يك رديف طولاني بام ها در امتداد و كنار خيابان مي باشد . بدين جهت است كه شناسايي و محاسبه مساحت اين گونه مراكز برروي عكس هاي هوايي نسبتاْ دشوار است .

مراكز خدمات شهری

مراكز خدماتي شهر شامل ادارات ، مدارس و دانشگاهها ، بيمارستانها و درمانگاه ها ، مساجد ، ميهمانخانه ها ، و مراكز تفريحي است كه به صورت واحدهاي پراكنده در داخل منطقه مسكوني ديده مي شوند . معيار شناسايي آن ها اغلب اندازه بزرگ و آرايش ساختمان ها و وجود حياط بزرگ آن ها است. اغلب مدارس داراي ميدان بازي و امكانات بازي مانند دروازه هاي ميدان فوتبال و خط كشي هاي ميدان واليبال و يك ميله بلند پرچم مي باشند . بيمارستان ها با حياط وسيع و گل كاري شده و ساختمان چندين طبقه شناخته مي شوند . شناسايي ادارات بر روي عكس هاي هوايي مشكل تر از واحد هاي خدماتي ديگر است . تنها معيار مناسب براي شناسايي آنها تجربه مفسر و اندازه نسبتاْ بزرگ آنها در مقايسه با خانه هاي مجاور است . بعضي از مراكز خدماتي شهرها مانند دانشگاه ها ، منطقه بسيار وسيعي را به خود اختصاص داده اند . معيار شناخت دانشگاه ها وجود ساختمان هاي بزرگ و چندين طبقه همراه با فضاي سبز وسيع بين آنها است . مراكز تفريحي عبارتند از ميدان هاي ورزشي ، استخرهاي شنا ، باشگاه هاي تفريحات سالم و پارك هاي بازي . استخرهاي شناي سرباز به آساني شناخته مي شوند . اغلب ميدان هاي ورزشي داراي چمن فوتبال ، تورهاي واليبال ، زمين هاي تنيس و سكوهاي تماشاچيان و در مجموع فضاي وسيع مي باشند شناسايي باشگاه ها و استخرهاي شناي سرپوشيده در روي عكس هاي هوايي نسبتاْ مشكل است . پارك هاي بازي معمولا با وسايل بازي برقي مثل چرخ و فلك شناخته مي شوند

فضاهاي سبز شهري

فضاي سبز شهري شامل پاركها و ميدان ها و مناطق درختكاري شده كنار خيابان ها مي باشند . اين مناطق به دليل وجود درختان به آساني قابل تشخيص اند . در روي عكس هاي هوايي با مقياس بزرگ مي توان تعداد و نوع درختان را مشخص كرد . در قسمت هاي قديمي شهر فضاي سبز كمتر است . اما در بخش هاي تازه ساخت علاوه بر پارك ها و كنار خيابان ها ، وسط خيابان ها نيز درختكاري شده است و به اصطلاح بلوارها را به وجود آورده اند . فضاي سبز براي تبديل هواي شهر و تصفيه آلودگي هاي آنها لازم است در شهر هايي كه فضاي سبز داخل ، تكافوي نيازهاي حياتي را نمي كند ، دور شهر هم منطقه اي به نام كمربند سبز زير كشت رفته است.

شبكه هاي ارتباطي و راه هاي دسترسي شهر

ميدان ها ، خيابان ها ، و كوچه ها شبكه ارتباطي شهر را تشكيل مي دهند . خيابان ها معمولاْ به تناسب بزرگي و عرض آنها به خيابان هاي يك طرفه و دو طرفه تقسيم مي شوند . بعضي خيابان هاي دوطرفه عريض به وسيله ديوار سيماني و يا نوار سبز كاشته شده به دو مسير تقسيم مي شوند . اين گونه خيابان ها را بلوار گويند . خيابان هاي كوچك از خيابان هاي بزرگتر منشعب مي شوند و كوچه ها كوچكترين واحد ارتباطي هستند كه در داخل منطقه مسكوني به جهات مختلف خزيده اند .

ايستگاههاي قطار ، فرودگاهها و پايانه هاي اتوبوس هاي مسافربري و توقفگاه هاي كاميون ها نيز جزء فضاي حمل و نقل و شبكه ارتباطي شهر به حساب مي آيند . شناسايي اين مراكز بر روي عكس هاي هوايي آسان است . علامت ايستگاه قطار وجود تعداد زيادي خطوط آهن است كه در دو طرف ايستگاه به تدريج به هم مي رسند . در فرودگاهها ، برج كنترل و باندهاي پرواز بهترين معيار شناسايي هستند . در ابتداي هر باند پرواز شماره باند بر اساس گراي مغناطيسي آن نوشته مي شود و پايانه اتوبوس هاي مسافربري نيز به وسيله وجود اتوبوس ها و توقف گاههاي كاميون ها از روي وجود كاميون ها شناخته مي شوند

کاربرد عکس های هوایی در مطالعات شهری:

براي تهيه طرح هاي جامع شهري و مطالعه شهر بايد از كليه اسناد و مدارك ، نقشه ها و بخصوص عكس هاي هوايي استفاده كرد . زيرا عكس هاي هوايي تصوير كاملي از تمام عوارض ظاهري شهر را نشان مي دهد . از خصوصيات عكس هوايي بويژه در مقياس بزرگ ، آن است كه بافت شهر را مي توان مورد تجزيه و تحليل قرار داد . همچنين با مطالعه عكس هوايي قديمي تر مي توان نحوه گسترش و تحول تدريجي شهر را مورد بررسي قرار داد و يا به عبارت ديگر از گذشته شهرها اطلاعات دقيقي به دست آورد . براي مثال هسته اصلي و اوليه شهر ، توسعه شهر و شبكه هاي ارتباطي قديمي را مي توان از روي عكس هاي هوايي مشخص كرد . هسته اوليه شهر را از روي عدم تجانس ساختمان ها و بافت قسمت هاي مختلف آن مي توان شناخت ، همچنين مراحل مختلف توسعه شهر را مي توان با توجه به سبك ساختمان ها مشاهده نمود . با مطالعه عكس هاي هوايي مي توان جاذبه اي در توسعه شهر از جمله نقش رودخانه ها و وضع آبهاي جاري و همچنين جنس خاك و تشكيلات زمين شناسي و ناهمواري هاي طبيعي را مورد بررسي قرار داد . حال پس از بررسي روابط محيط طبيعي و مسكوني مي توان نحوه تكامل شهر را كه به طرق مختلف ( مانند گسترش خطي در اطراف جاده ها ، گسترش پراكنده و گسترش يكنواخت ) انجام مي گيرد ، مورد بررسي قرار داد . حال با مقايسه عكس هاي هوايي كه در زمان هاي مختلف گرفته شده است مي توان نتيجه گرفت كه چگونه و طي چه مراحلي ازدياد جمعيت موجب انفجار شهر و گسترش آن خواهد شد .

با مطالعه عكس هاي هوايي مي توان مناطق شهري را از يكديگر تفكيك كرد ، مثلاْ حدود مناطق مسكوني را مي توان دقيقاْ ترسيم و مشخصات آن ها را مانند مجتمع هاي مسكوني و منازل انفرادي تعيين كرد . همچنين فضاهاي سبز و فضاهاي خالي از ساختمان ها را نيز مي توان از يكديگر تشخيص داد و محدوده آن ها را از ساير مناطق جدا كرد و پس از محاسبه سطح اين اراضي ميزان درصد آن ها را به دست آورد .عكس هاي هوايي اطلاعات مهمي از عمر ساختمان ها را در اختيار ما قرار مي دهند براي اين منظور بايد به سبك ساختمان ها و وضعيت پراكندگي آن ها و در صورت تشخيص به نوع مصالح ساختماني و به نوع جنس بام ساختمان ها توجه داشت . اطلاعات ديگري نظير تراكم ساختمانها ، ارتفاع و حجم و سطح زيربنا در ديد استريوسكپي قابل تشخيص است . گاهي تعداد طبقات بناها را در تصاوير حاشيه عكس مي توان مشاهده كرد .

به طور كلي براي تشخيص ساختمان ها و تاسيسات مختلف مي توان از شاخص هاي مستقيم مانند شكل ( مثل كليساهايي كه داراي نقشه اي به شكل صليب مي باشند ، يا بازارهاي سرپوشيده كه داراي گنبدهاي متعدد و رديفي هستند ) و شاخص هاي غيرمستقيم مانند رابطه بناها و تاسيسات ، ابعاد و تناسب ساختمان ها و طرز قرار گرفتن قسمت هاي مختلف ساختمان ها نسبت به يكديگر استفاده كرد ( مثل تاسيسات صنعتي و كارخانجات داراي توقفگاه وسايط نقليه ، منبع آب و حوض ، مخازن مختلف ، ساختمان اداري ، آزمايشگاه و كارگاه ) . اهميت تعداد كاركنان و كارگران از روي اندازه سطح زيربناي كارگاه ها و پاركينگ ها تا حدودي مشخص مي شود.

يكي ديگر از موارد استفاده عكس هاي هوايي در مطالعات شهري ، تهيه عكس از نقاط گرم سطح زمين با استفاده از امواج مادون قرمز است . اين عمل را ترموگرافي مي نامند . براي تهيه اين عكس ها بايد از طول موج هاي مناسب ( 3 تا 6 ميكرون ) و ارتفاع پرواز 200 تا 350 متر استفاده كرد . اين گونه عكس ها نقاط گرم را با رنگ روشن و نقاط سرد را با رنگ تيره نشان مي دهند ، اين نوع عكس برداري بويژه براي مطالعات شهري بهتر است در شب انجام گيرد . ساختمان هاي مسكوني بخصوص در فصول سرد كه حرارت منتشر مي كنند در روي عكس روشن و خانه هاي غير مسكوني به علت سردتر بودن ، تيره رنگ هستند .بدين وسيله مي توان خانه هاي مسكوني را از خانه هاي خالي تشخيص داد .

به كار بردن اين روش توأم با كنترل زميني در شهرهاي ايران به ويژه در شرايطي كه به علت مشكل مسكن تهيه ليستي از منازل خالي مورد توجه دستگاه هاي اجرايي است توصيه مي شود . چون اين عكس ها از ارتفاع كم گرفته مي شود حتي اتوموبيل هاي در حال كار كردن را مشخص مي سازد . ساعت و فصل عكس برداري در اين گونه عكس برداري ها بيشتر از عكس هاي هوايي معمولي اهميت دارد .

مثال ديگري از كاربرد عكس هاي هوايي در مطالعات شهري تعيين مسير خيابان ها و راه ها و نيز مطالعه وضع ترافيك است . در مورد مطالعه ترافيك شهري هيچ وسيله اي جاي عكس هاي هوايي را نمي گيرد . چنانچه به وسيله هواپيماي سبك عكس هاي هوايي پي در پي از ارتفاع كم تهيه شود با مطالعه آن ها مي توان اطلاعات زير را حاصل نمود .

1) تعداد اتومبيل هاي در حال حركت .

2) تعداد اتومبيل هاي در حال توقف ( بطور مثال بررسي اين نوع اتومبيل ها مي تواند براي ايجاد توقفگاه و حتي تعيين وسعت توقفگاه مفيد باشد ) .

3)نوع ترافيك .

4) نسبت اتومبيل هاي سواري ، كاميون و ديگر وسايط نقليه عمومي .

5) محاسبه ظرفيت خيابان ها از نظر رفت و آمد وسايط نقليه .

6) مشخص كردن نقاط حساس رفت و آمد ، تنگناها – پل ها – چهارراه ها و نقاطي كه در آنها راه بندان ايجاد مي شود . به طور كلي با شناخت اين مسائل مي توان به نحوي اصولي نسبت به انتخاب راه حل هاي منطقي مانند ايجاد مسيرهاي يك طرفه ، پهن كردن خيابان ها ، ايجاد پاركينگ هاي جديد و ايجاد پل هاي هوايي و غيره اقدام نمود . با شناخت مناطق شهري و وضعيت ترافيك در خيابان ها مي توان زمان متوسط لازم را براي رسيدن به محل كار و مراكز مهم شهري محاسبه و خطوط هم مدت يا ايزوكرون را كه يكي از مطالعات جديد در برنامه ريزي شهري است ، بر روي نقشه ترسيم نمود .

بنابراين با مطالعه و تجزيه و تحليل همه جانبه وضع شهر مي توان حالت توازن ، نحوه گسترش و يا كاهش وسعت شهر را مشخص كرد . در عكس هاي هوايي نشانه هاي فعاليت و علائم گسترش شهر كاملاْ مشخص است و برنامه ريزان شهري بايد بر اساس يك خط مشي كلي رشد شهر و كيفيت گسترش آن را مد نظر قرار دهند و به زيبايي و هماهنگي كلي عناصر شهري توجه خاص مبذول دارند و از گسترش بي رويه آن ممانعت به عمل آورند . ضمناْ با مراجعه به عكس هاي هوايي مي توان محل هاي مناسبي را براي احداث پارك ها ، ميهمانخانه ها ، پلاژها و ميدان هاي بازي تعيين كرد .

با مطالعه بنادر از روي عكس هاي هوايي مي توان با توجه به تأسيسات و وسايل متعدد از قبيل اسكله ، باراندازها ، و انبارهاي كالا و جرثقيل ها و مراكز نيروي برق و تجهيزات دفاعي و ... بزرگي و كوچكي آن ها را تشخيص داد ، همچنين از روي تعداد كشتي ها و نوع آن ها حجم كالاهاي صادراتي و يا وارداتي را مي توان برآورد نمود .

كاربرد عكس هاي هوايي در شهرسازي :

مقدمات ايجاد جاده يا راه آهن با بررسي عكس هاي هوايي آن منطقه شروع مي شود . پس از مطالعه عكس ها و با توجه به وضع پستي و بلندي ها و ساختمان آن ها و شرايط طبيعي ديگر مانند باتلاق ها و شن زارها كوتاه ترين مسير انتخاب مي گردد . سپس مطالعات ديگري از نقطه نظر خطرات حاصل از ريزش ها ، لغزش ها ، سيل و طغيان آب ها انجام مي شود . پس از اين مطالعات بررسي دقيق ديگري از نظر تعيين محل پل ها حجم موادي كه بايد جابجا شود و امكانات استفاده از مصالح زميني است . از اين رو بررسي دقيق ديگري از نظر تعيين محل پل ها ، حجم موادي كه بايد جابجا شود و امكانات استفاده از مصالح ساختماني به عمل مي آيد .

اين تحقيقات مطمئن تر و كم خرج تر از مطالعات زميني است . از اينرو بررسي و تفسير عكسهاي هوايي در مكان يابي شهرها و شهرك ها ، بنادر و سدها نقش اساسي دارد . بسياري از كارهاي مهندسي ديگر با بررسي هاي مقدماتي توسط عكس هاي هوايي انجام مي شود . مثلاْ طرح هاي زهكشي و آبياري يا تحقيق در شيب زمين ها و خاك هاي منطقه كه بر روي عكس مشخص است . محل حفر چاه ها و خطرات پر شدن سدها و غيره از موارد ديگري است كه به كمك عكس هاي هوايي مي توان به بررسي آن ها پرداخت . البته اغلب اطلاعات به دست آمده بايد به طرق مختلف بر روي زمين كنترل شود ، ولي استفاده صحيح از عكس هاي هوايي مقدار زيادي از هزينه هاي اوليه طرح ها را كاهش مي دهد . در مجموع مي توان چنين بيان كرد كه عكس هاي هوايي در شهرسازي جهت طراحي راه هاي ارتباطي ، مكان يابي كاربرهاي مختلف شهري ، تعيين محل سدها ، پل ها ، ايجاد شهرك هاي جديد و بنادر كاربرد وسيعي دارند .

كاربرد عكس هاي هوايي در مطالعات صنعتي شهرها:

رشد شهرها به تناسب اشتغال ساكنين آن ها به كارهاي صنعتي صورت گرفته است . البته بعضي شهر ها هم به سبب ايجاد مراكز خدماتي چون دانشگاه و يا مراكز مذهبي ايجاد شده اند ، در هر صورت شغل قسمت اعظم ساكنين شهرها فعاليت هاي غير كشاورزي و بيشتر صنعتي و خدماتي است . در بعضي شهرها بويژه شهرهاي معدني ، اكثر ساكنين آن به كارهاي صنعتي اشتغال دارند . به طور معمول صنايع به سه دسته عمده تقسيم مي شوند : صنايع استخراجي ، صنايع تبديلي و صنايع توليدي .

صنايع استخراجي : اين صنايع به فعاليت هايي گفته مي شود كه طي آن موادي از منابع زمين استخراج مي گردد . مانند صنعت استخراج ذغال سنگ ، نفت ، استخراج سنگ معدن ، استخراج نمك از معدن و آب دريا ، برداشتن ماسه و شن از معادن ماسه و غيره . ويژگي و نشانه هاي عمده صنايع استخراجي بر روي عكس هاي هوايي عبارتند از : تل هاي بزرگ مواد زايد ، تل هاي بزرگ مواد معدني استخراج شده ، ماشين آلات حفاري ، ماشين آلات و يا لوله و تسمه هاي انتقال مواد ، فضاي بسيار بزرگ ، سطح زمين بهم خورده و ساختمان هاي نسبتاْ ساده و موقتي .

صنايع تبديلي : صنايع تبديلي به آن دسته از صنايع گفته مي شود كه شكل ظاهري يا ساختمان شيميايي مواد خام ( معدني ) را عوض مي كنند . مانند كارخانه هاي چوب بري كه از چوب هاي جنگلي تخته درست مي كنند . براي تبديل و تغيير مواد اوليه انرژي لازم است . اين انرژي از طريق انرژي مكانيكي ، شيميايي و يا حرارتي تامين مي شود . ماده اوليه مورد نياز صنايع تبديلي مواد معدني است كه با استفاده از انرژي بسيار به محصولات نهايي تبديل مي شوند . دو ويژگي عمده اين صنايع وجود تل هاي بزرگ مواد اوليه و تشكيل توليد انرژي است .

صنايع توليدي : صنايع توليدي به صنايعي گفته مي شود كه با استفاده از محصولات صنايع تبديلي ، ابزار ، وسايل و ماشين آلات ديگري مي سازند . مثلاْ ، در صنعت نساجي كه جزو صنايع توليدي است با استفاده از پنبه و نخ نايلوني يا ابريشمي پارچه بافته مي شود . در كارخانه توليد پوشاك با استفاده از پارچه تهيه شده در كارخانه نساجي لباس تهيه مي شود . در كارخانه اتومبيل سازي با استفاده از ورق هاي آهن ، آلومينيوم و ساير مواد ديگر ماشين توليد مي شود . صنايع توليدي بسيار متنوع تر از ساير صنايع هستند . در اغلب اين صنايع محصولات نهايي در داخل ساختمان هاي بزرگ انبار مي شوند و مواد زايد بسيار اندك است . صنايع توليدي به دو دسته صنايع سنگين ( شامل صنايع مربوط به ماشين آلات سنگين از قبيل اتوبوس ، سواري ، كشتي ، قطار و هواپيما و نظاير آن مي شود . ) و صنايع سبك ( شامل صنايع سبك چون راديو ، دوچرخه ، يخچال ، پارچه و ... مي شود ) تقسيم مي شود .

كاربرد عکسهای هوایی در برنامه ريزيهای منطقه اي و شهري :

برنامه ریزان منطقه اي و شهري تقريباْ نيازمند مستمر اخذ داده جهت تنظيم برنامه ها و سياست هاي دولت هستند . اين سياست ها و برنامه ها ممكن است از حوزه اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي شروع و تا برنامه ريزي منابع طبيعي و محيط زيست ادامه يابد .

نقش موسسه هاي برنامه ريزي روز به روز پيچيده تر مي شود و به سوي فعاليت هاي وسيع تر و متنوع تر گسترش مي يابد . نتيجتاْ ، نياز فزاينده اي جهت دسترسي به موقع ، از منابع داده به اشكال گوناگون و به صورت دقيق ، و به لحاظ اقتصادي قابل توجيه ، براي اين موسسات وجود دارد .

بسياري از اين نيازمندي هاي داده از طريق تفسير عكس هوايي به خوبي تأمين مي گردد . يك مثال كليدي تهيه نقشه هاي كاربري زمين/پوشش زمين مي باشد ، مثال ديگر كاربري تفسير عكس هوايي جهت استفاده از داده براي اهداف ارزشيابي ميزان مناسبت كاربري اراضي مي باشد.

. " تخمين جمعيت " از طريق تفسير عكس هوايي به طور مستقيم حاصل مي شود . روش انجام كار به اينصورت مي باشد كه با استفاده از عكس هاي هوايي متوسط تا بزرگ مقياس ، تعداد واحدهاي مسكوني در يك منطقه ( خانه تك خانواري ، چند خانواري ) تخمين زده مي شود و سپس تعداد واحدهاي مسكوني در ميانگين تعداد افراد خانواده ساكن در هر واحد مسكوني نوع خاص ضرب مي شود . تشخيص انواع خانه براساس مشخصه هايي نظير اندازه و شكل ساختمانها ، حياط ها ، باغها و راههاي ماشين رو مي باشد . تفسير عكس هاي هوايي همچنين مي تواند در مطالعات كيفيت خانه سازي كمك نمايد . بسياري از عوامل زيست محيطي مؤثر در كيفيت خانه سازي مي تواند به راحتي از عكس هاي هوايي تفسير گردد در صورتي كه ساير چيزها ( نظير شرايط داخلي ساختمان ها نمي تواند مستقيماْ تفسير گردند .

يك تخمين معقول از كيفيت خانه سازي مي تواند معمولاْ از طريق تجزيه و تحليل آماري تعداد محدودي از عوامل كيفيت زيست محيطي كه به طور دقيق انتخاب شده اند ، حاصل شود .

عوامل زيست محيطي كه از طريق عكس هوايي تفسير مي شوند و در " مطالعات كيفيت خانه سازي " مفيد به نظر مي آيند مشتمل بر اندازه قطعه زمين ، اندازه خانه ، تراكم ساختمان ، عقب نشيني خانه ، ميزان فضا در پشت خانه ، شرايط و عرض خيابان ، شرايط پياده رو و جدول آن ، عدم يا وجود راه ماشين رو ، عدم يا وجود پاركينگ ، كيفيت فضاي سبز ، حياط و فضاي باز تعميرات ، مجاورت با پاركينگ ، و مجاورت با اراضي مورد استفاده تخصيص يافته به صنايع مي گردد .عكس برداري سياه و سفيد بزرگ مقياس نوعاْ براي مطالعات كيفيت خانه سازي به كار برده شده است . به هر صورت ، فيلم مادون قرمز رنگي بزرگ مقياس تا متوسط مقياس نشان داده است كه در ارزيابي شرايط رويش گياهي ارجحيت دارد . ( چمن ، بوته ها و درختان )تفسير عكس هوايي مي تواند در " مطالعات عبور و مرور و پاركينگ " كمك كند . شمارش متعارف وسايل نقليه بر روي زمين ، تعداد وسايل نقليه در حال عبور و مرور از چند نقطه انتخابي در يك دوره زماني را نشان مي دهد . فضاهاي وسايل نقليه و بنابراين مناطق تجمع مي تواند به وسيله مشاهده چنين عكس هايي ارزيابي شوند .

سرعتهاي متوسط وسايل نقليه مي تواند در صورت آگاهي از مقياس عكس و زمان بين عكس برداري هاي پوشش دار ( پي در پي ) تعيين شوند . تعداد و توزيع فضايي وسايل پارك شده در اراضي و مناطق باز و خيابانها مي تواند از طريق عكسهاي هوايي فهرست شوند .

بر روي عكس هوايي همه وسايل نقليه مناطق شهري قابل رؤيت نيست ، لذا بديهي است كه وسايل نقليه اي كه در تونلها و در پاركينگهاي سرپوشيده مي باشند ، ديده نمي شوند .دريك منطقه داراي ساختمانهاي بلند ، خيابانهاي نزديك به لبه عكس به علت جابه جايي شعاعي و برجستگي ساختمانها ممكن است از ديد مخفي بمانند . به علاوه ، ممكن است تشخيص وسايل نقليه در مناطق داراي سايه بر روي فيلم هايي كه داراي كنتراست زياد هستند ، مشكل باشد . تفسير عكس هوايي مي تواند در تعيين موقعيت هاي مختلف و مسائل مربوط به انتخاب منطقه (سايت ) نظير " تعيين موقعيت محورهاي حمل و نقل " ، " انتخاب منطقه (سايت ) مناسب براي دفن زباله به لحاظ بهداشتي " ، " انتخاب محل براي نيروگاه " و " تعيين موقعيت خطوط انتقال كمك نمايد .

روشهاي تصميم گيري مشابهي در هريك از فرآيندهاي تصميم گيري مربوط به موارد فوق وجود دارد . ابتدا عواملي كه بايد در فرآيند انتخاب مسير يا محوطه يا مكان تعيين شوند ، مشخص مي گردند. عوارض طبيعي و مصنوعي ( فرهنگي ) به علاوه انواع سياسي ، اجتماعي و اقتصادي در نظر گرفته مي شوند . سپس فايلهاي داده در برگيرنده اطلاعات اين عوامل جمع آوري شده و مسيرها و يا مكانهاي مختلف تجزيه و تحليل مي شوند و مسير يا مكان نهايي انتخاب مي شود .تفسير عكس هوايي و فتوگرامتري در جمع آوري بسياري از داده هاي طبيعي و مصنوعي كه مربوط به توپوگرافي ، زمين شناسي ، خاكها ، مواد ساختماني بالقوه ، رويش ، كاربري اراضي ، موقعيت اراضي حاصلخيز ، مكانهاي تاريخي/باستاني و حوادث غيرمترقبه طبيعي ( زلزله ، سرخوردن زمين ، سيلها ، آتشفشان ها ، و امواج عظيم دريا در اثر آتشفشان ) مي گردد ، مفيد هستند .

روشهاي گوناگوني براي به دست آوردن چنين داده هاي طبيعي و مصنوعي از طريق تفسير عكس هوايي در جاهاي ديگر در اين فصل تشريح شده است . وظيفه تجزيه و تحليل داده به طور قابل ملاحظه اي با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) تسهيل شده است . تهيه نقشه " شناسايي تغييرات مناطق شهري " و تجزيه و تحليل مي تواند از طريق تفسير عكسهاي هوايي در تاريخهاي مختلف تسهيل شود .

تصاویر ماهواره ایی:

امروزه با توجه به نیاز روزافزون بشر به استفاده از اراضی و منابع طبیعی،شناسایی عوارض زمین و کشف مجهولات آن از ضروریات است.استفاده از عکسهای هوایی تا حدودی توانسته است انسان را در این زمینه یاری دهد،اما کافی به نظر نمی رسد از این رو با پیشرفت تکنولوژی جدید و اختراع ماهواره ها با سیستم های خاص تصویربرداری اطلاعات ذیقیمتی در اختیار انسان قرار می گیرد.تصاویری که توسط این گونه ماهواره ها تهیه می شود نیازهای پژوهشی و تحقیقاتی انسان را جهت هر چه بهتر شناختن ویژگیهای طبیعی کره زمین را امکانپذیر می سازد.اطلاعات سنجش از دور به دلیل دید یکپارچه و وسیع،قابلیت تفکیک طیفی،تهیه پوشش های تکراری و ارزان بودن اطلاعات در مقایسه با سایر روشهای گرد آوری اطلاعات از قابلیتهای ویژه ای برخوردار است که امروزه اولین و مهمترین عامل در مطالعه مربوط به سطح زمین و عوامل تشکیل دهنده آن محسوب می شود.امکان رقومی بودن اطلاعات سنجش از راه دور موجب شده است که سیستم های کامپیوتری بتوانند از این اطلاعات به طور مستقیم استفاده کنند.سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سیستم های پردازش اطلاعات ماهواره ای نیز با استفاده از این قابلیت ها ،طراحی و تهیه شده اند. سهل الوصول بودن اطلاعات،دسترسی به نقاط دورافتاده و دقت بالای اطلاعات حاصله،از امتیازات خاص این فن و تصاویر مربوط به آن می شود.

خصوصیات تصاویر ماهواره ای:

تصاویر ماهواره ای غیر از تهیه شدن در باندهای طیفی مختلف،از نقطه نظر نحوه ی تهیه،فاکتورهای موثری در ارائه و فرایند و بالاخره تبدیل نهایی به شکل یک تصویر،خصوصیاتی دارند که آگاهی از این خصوصیات در بهره گیری از تصاویر بسیار ضروری بوده و در نهایت باید مراحل اصولی تفسیر را بر مبنای آگاهی از ویژگیها انجام داد،در این رابطه ویژگیهای تصاویر ماهواره ای شامل مقیاس،درجه روشنایی،تن،رنگ،گام خاکستری،کنتراست،قدرت و قابلیت تفکیک،قابلیت ثبت و تشخیص و بالاخره میزان پوشش،مورد بحث قرار می گیرد.

شرایط مفسرتصاویر ماهواره ای:

آشنا بودن با تکنیک های دور سنجی و شناخت فیزیکی آنها از جمله خصوصیات امواج مختلف طیف الکترومغناطیسی ،خصوصیات طیفی پدیده های گوناگون و نحوه ی رفتار این دو (ماده و انرژی) به هنگام برخورد با یکدیگر و تاثیر متقابل آنها نمونه هایی از مواردی است که مفسر باید به آنها اشراف داشته باشد.شناخت خصوصیات سنجنده و سکو،نوع و ماهیت تصویربرداری،تشخیص تصاویر به لحاظ قائم یا مایل بودن،فتوگرافیک یا اسکن،مصور یا عددی،قدرت تفکیک سنجنده و سطح پوشش آن،زمان تصویر برداری(ساعت،روز،سال)و فواصل تکرار پوشش،نوع استفاده از تشعشعات الکترومغناطیسی(تک باندی یا چند باندی،طبیعی یا مصنوعی) مسائل دیگری است که لازمه دانش یک مفسر است.

تفسیر آمار و اطلاعات ماهواره های:

آمار و داده های ماهواره ای به دو طریق عمده تجزیه و تحلیل می شوند،دو روش مزبور به کلی از یکدیگر متفاوت است و مفسران از دو طریق کاملا متمایز به شناسایی اشکال و پدیده ها دست می زنند.این روشها تحت عناوین تفسیر سنتی یا کلاسیک و تفسیر پیشرفته یا عددی خلاصه می شود. نحوه کار در تفسیر سنتی،بی شباهت به کار تفسیر عکسهای هوایی نیست و مفسران کم وبیش از مهارتهای لازم برای تفسیر در عکسهای هوایی سود می برند.روشن است که در تفسیر سنتی مهارت مفسر وآشنایی وی به روش کار تفسیر عکسهای هوایی ،از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهد بود. در صورتیکه در تفسیر عددی داده های ماهواره ای ،روش کار بهره برداری از ابزارآلات تفسیر عددی بوده وبه کلی از روش تفسیر سنتی متمایز است. لذا چگونگی دو روش تفسیر داده های ماهواره ای به اختصار بیان می شود.

تفسیر تصاویر ماهواره ایی به روش سنتی :

در روش تفسیر سنتی ، از فراورده های تصویری ماهواره ایی لندست ، شامل تصاویر سیاه و سفید و در باندهای مختلف استفاده بعمل می آید.از ترانس پارنتهای سیاه و سفید یا رنگی مجازی نیز در این روش استفاده می شود .
ابزار و سیستم های فنی مورد استفاده در تفسیر اطلاعات و داده های تصاویر ماهواره ایی عبارتند از:
الف) سیستم ترکیب کننده رنگ برای بررسی تصاویر ماهواره ایی:
نکته : این سیستم برای بررسی تصاویر رنگی مجازی ماهواره ها ساخته شده است در این سیستم ، تصاویر سیاه و سفید از باند های سه گانه سنجنده mss یا tm با اعمال نظریه ترکیب رنگ به صورت تصویر رنگی بر روی صفحه نمایش دستگاه ظاهر می شود.


ب) سیستم تبدیل کننده عکس و تصویر به رقم و عدد:

این دستگاهها با توجه به شکل و ساخت ، به سه گروه تقسیم می شوند :
- استوانه ایی
- صفحه ایی
- نظاره گر نقطه ایی

ج) ترانسفرسکوپهای زوم کننده:

جزئیات ویژه گیهای پدیده های ثبت شده بر عکسهای هوایی یا تصاویر ماهواره ایی به وسیله این دستگاه بر روی نقشه های مبنا پیاده می شود .

اهم امتیازات این دستگاه:

1) بزرگنمایی زوم این سیستم ها 1 تا 14 برابر است.

2) تصحیح تغییرات و اعوجاجات موجود در عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره ایی ، مانند تیلت، شکل ناهمواریهای زمین ، تاثیر انحنای کره زمین و اعوجاجات عدسی دوربینهای عکسبرداری

3) امکان چرخانیدن ظاهری تصاویر تا 360 درجه.

4) عدسیهای چشمی بکار رفته در این سیستم ها دارای میدان دید وسیع بوده و از خستگی چشم کاربر جلوگیری می کند.

مهمترین محدودیتهای تفسیر سنتی تصاویر ماهواره ایی :

تن رنگها و سایه رنگهایی که بر روی فیلم و از آن جمله ، بر روی تصاویر سیاه و سفید ماهواره ایی ظاهر می شود بسیار محدود بوده و برداشت و درک رنگها توسط مغز انسان از تصاویر رنگی و بعضا مجازی کافی نیست .
بیشتر وقتها نیاز است مفسر از روشهای اندازه گیری ( مثلا دنیسیومتر) در تفسیرتصاویر بهره ببرد .
نسخه های کپی تصاویر ماهواره ایی از دقت کافی برخوردار نیست .
اعوجاج حاصل از چاپ در تصاویر و تاثیر آن بر روی تصاویر چند طیفی و چند زمانی پیوسته در تفسیر خلل ایجاد می کند.
تجزیه و تحلیل انبوه اطلاعات حاصل از سنجش از دور با روش سنتی امکان پذیر نیست .

تفسیر پیشرفته داده های ماهواره ایی:

در این روش از ابزاز و تکنیک های پیشرفته تری چون کامپیوتر های آنالوگ و عددی استفاده می شود
در این روش سنجنده ها ویژگیهای شدت و ضعف انعکاسها یا تشعشعات انرژی از پدیده های زمینی را به وسیله بازتابها کشف و پس از تقویت آنها با فرآیندهای ویژه به صورت امواج انرژی به ایستگاههای زمینی ارسال می کنند . در آزمایشگاههای زمینی سنجش از دور انرژی های رسیده از ماهواره بعد از انجام اصلاحات ضروری هندسی و رادیو متری آنها را به صورت عدد و رقم بر روی نوارهای مغناطیسی ضبط می کنند .
در این روش معمولا ارزشهای عددی مقیاس تیرگی عوارض در محدوده یکی از اعداد بین صفر تا 256 قرار دارد.

کاربرد تصاویر ماهواره ای

استفاده از تصاویر ماهواره ای در آماده سازی نقشه پایه:

الف) نیاز به نقشه جغرافیایی مرجع در طراحی آباد سازی
طراحی آبادسازی نواحی در بستر ساختار اصلی توسعه آینده، تعیین اهداف توسعه زیرساخت و تحقیق و تجویز چگونگی استفاده از اراضی و حقوق و هنجارهای شهرک سازی در هر قطعه زمین، فراهم می شود. بنابراین داشتن یک نقشه جغرافیایی دقیق و به روز یکی از اساسی ترین نکات قابل توجه در نقشه کشی جاده ها بر در نظر گرفتن آینده توسعه و رشد شهری است. نقشه شهرها بر پایه نقشه هایی که جزئیات مساحی و قطعات شهری که از نقشه های ثبت املاک اخذ شده و توسط سازمان ثبت املاک و اسناد و اداره عوارض تهیه می شود، تهیه می شوند. این نقشه ها مدت های مدیدی است که تغییری نکرده است و تا کنون سازماندهی و به روز نشده است. تنها می توان گفت که صاحبان اراضی در مواقعی که نیاز به کشیدن جاده و برخی پروژه های شهری در زمین ها احساس می کنند بطور تدریجی در نقشه ها تغییراتی ایجاد می کنند.
این اطلاعات و اعمال تغییرات در آنها به حوزه های مختلف واگذار شده است و می بینیم که این اطلاعات با توجه به نقشه های جغرافیایی به روز تطبیق داده نشده اند و از این گذشته رشد جمعیت و شهرک سازی در این نقشه ها لحاظ نشده است. همچنین این نقشه ها به ندرت توسط کامپیوتر تهیه می شوند و در طول سال بصورت دستی ترسیم و آزمایش می شوند به همین دلیل حتی به لحاظ مسائل جغرافیایی هم دارای خطا هستند.در نتیجه به دلیل کهنگی و قدمت نمی توانند نیازهای مدرن و معاصر را برطرف کنند و کسب کردن و حفظ این قبیل اطلاعات بسیار مشکل می باشد.

اگرچه مساله مهم در این خصوص تنها داشتن یک نقشه جغرافیایی مرجع دقیق و مطابق آخرین تغییرات نیست اما مساله دیگر این است که نقشه شهری می بایست با کامپیوتر تهیه شود تا در صورت لزوم بتوان از نقشه فضایی آن در اخذ تصمیمات مهم کمک گرفت. علاوه براین با استفاده از کامپیوتر می توان صحت این نقشه ها را تایید کرد، در صورت بروز تغییرات می توان به آسانی آن را تغییر داد و این امکان تجزیه و تحلیل نقشه ها با مقیاس های متفاوت را فراهم می سازد. همانطور که گفته شد اولین قدم در طراحی نقشه های معماری و شهری، آماده سازی یک نقشه جغرافیایی مرجع دقیق و به روز است.

ب) حصول روش برای تهیه یک نقشه جغرافیایی مرجع از نواحی شهری:

نقشه جغرافیایی مرجع را می توان از دو روش تهیه کرد ابتدا نقشه برداری و مساحی منطقه از طریق توپوگرافی با در نظر گرفتن تمامی جزئیات و راه دوم استفاده از تصاویر ماهواره ای در راستای دیگر اطلاعات می باشد. ابعاد برجسته این دو روش در زیر بصورت مختصر بیان شده است:

نقشه برداری توپوگرافی: نقشه برداری عینی و جامع از نواحی هنگامی به مرحله اجرا می رسد که آخرین تجهیزات نقشه کشی را در اختیار داشت. بدین وسیله بسیاری از جزئیات در رابطه با ابعاد ساختمان سازی، جاده سازی، عوامل طبیعی، سطوح و غیره را مورد ارزیابی قرار داد. این روند باید تحت شدیدترین نظارت ها بر اندازه گیری و ارزیابی منطقه صورت می گیرد و همین امر صحت و دقت نقشه را تا حدود زیادی تضمین می کند. این روش نه تنها اهداف نقشه کشی را مرتفع می سازد بلکه در مراحل بعدی می توان در جزئیات طراحی و نقشه کشی زیرساخت پروژه از آن کمک گرفت. ذکر جزئیات نقشه کشی در زمانی که پروژه نقشه کشی مربوط به زیر ساخت پروژه هایی از قبیل جاده سازی، زه کشی، لوله کشی آب و غیره که تکرار دوباره آنها میسر نمی باشد، است، ضرورت دارد. متعاقبا اطلاعاتی که در مساحی و نقشه کشی ذکر می شود می تواند در ارزیابی عوارض مالکیت اراضی، ترسیم نقشه های دیگر شبکه های زیر ساختی به منظور نیل به اهداف حفاظتی، مدیریتی، طراحی و غیره مورد استفاده قرار گیرد.
اگرچه این طرح به میزان قابل توجهی از منابع و تحقیقات گسترده در بسیاری از زمینه هایی که شرکت ها و آژانس ها منابع مکفی در زمینه مساحی در اختیار ندارند، نیازمند است. همچنین زمان قابل ملاحظه ایی هم نیاز است تا جزئیات نقشه توپوگرافی تهیه شود.


استفاده از تصاویر ماهواره ای: با توجه به محدودیت منابع، در اختیار داشتن تصاویر ماهواره ای امکان تصحیح و اعمال تغییرات در نقشه های شهری را سریع تر و آسان تر می سازد. یک نقشه مرجع قابل قبول می تواند با استفاده از تصاویر ماهواره ای (PAN و IKONOS) تهیه شود و بعنوان اطلاعات پایه و تکمیلی از منابع متعددی از قبیل تصاویر هوایی، نقشه های مربوط به عوارض و غیره مورد استفاده قرار می گیرد. برای تصحیح نقشه های GIS لازم است که یک نقشه جغرافیایی صحیح در دست داشته باشیم و این نقشه را می توان از مراجع جغرافیایی و یا ثبت تصاویر ماهواره ای در نقشه های توپوگرافی به دست آورد. تصحیح نقشه ها به تفکیک تصاویر ماهواره ای نیاز دارد. مطمئنا استفاده از این نقشه ها در مقایسه با نقشه کشی توپوگرافی محدود تر است.

کاربرد تصاویر ماهواره ای در بهره برداری از زمین:

به طور کلی استفاده از زمین عبارتست از مطالعه و بررسی انواع شیوه های مختلف بهره برداری از زمین است که بهترین روش نمایش و ارائه چنین بررسی را نقشه تشکیل می دهد.مساله تعیین بهترین روش بهره برداری از زمین به منظور دسترسی به حداکثر بهره برداری از آن ،همواره در مطالعات توسعه،نقش حائز اهمیتی را به عهده داشته است.امروزه در مطالعه و تهیه نقشه های بهره برداری از زمین استانداردهای متفاوتی به کار گرفته می شود که طبیعتا بسته به شرایط طبیعی هر کشوری متفاوت است. این استانداردها به هر حال از نطر کلاسهای اصلی و اولیه وجوه اشتراکی دارند و تفاوتها بیشتر در زیر کلاسها ملاحظه می شود.یکی از روشهای موجود مطالعاتی که از نظر کلاسهای مورد بررسی،با شرایط کشور ما انطباق داردفچهار سطح مختلف مطالعه را شامل می شود. در این روش سطح اول مطالعه،کلاسهای اصلی را در بر می گیرد و هر یک از سطوح بعدی به تجزیه و تحلیل و تفکیک این کلاسها می پردازد.اطلاعات پایه مورد نیاز برای سطوح چهارگانه مطالعاتی روش مذبور به شرح زیر است:

سطح یک:تصاویر ماهواره ای با اندکی اطلاعات جنبی

سطح دو:تصاویر ماهواره ای و اطلاعات اخذ شده از ارتفاع زیاد همراه با نقشه های توپوگرافی

سطح سه:اطلاعات اخذ شده از ارتفاع متوسط همراه با نقشه های توپوگرافی دقیق و مقادیر بسیار زیادی اطلاعات جانبی

سطح چهار:اطلاعات اخذ شده از ارتفاع کم با مقادیر بسیار زیاد اطلاعات استخراج شده از منابع جنبی همانطور که ملاحظه می شود با افزایش سطح مطالعه،دقت و حجم اطلاعات پایه مورد نیاز افزایش می یابد.

کاربرد تصاویر ماهواره ای در نواحی شهری- صنعتی:

شناسایی نواحی شهری یا صنعتی با استفاده از تصاویر ماهواره ای به دلیل ویژگی مصالح ساختمانی به کار رفته در ساختمان آنها معمولا با اشکالات جدی همراه است،با اینکه در پرواز با هواپیما پدیده های شهری به سهولت شناسایی می شوند ولی شناسایی نواحی مذبور در تصاویر ماهواره ای بستگی شناسایی عملیات و تغییراتی دارد که به دست بشر انجام گرفته است. در تصاویر سنجنده های MSS ماهواره های لندست با قدرت تفکیک 75*75 متری آن معمولا شهرها و نواحی صنعتی به صورت آبی متمایل رنگ خاکستری که بعضی اوقات با زمینهای بایر تفاوت چندانی ندارند ظاهر می شوند. تنها تفاوت قابل توجه در اینگونه تصاویرفوجود خطوط جاده ها و خیابانهاست که به علت ظاهر بسیار مشخص آنها به آسانی شناسایی می شوند. با ظهور سنجنده TM در ماهواره های لندست نسل دوم با قدرت تفکیم 30*30 متر آن عملکرد ماهواره ها در شناسایی مناطق و پدیده های شهری بهبود پیدا کرده است.بدین ترتیب کاربرد تصاویر و داده های ماهواره ای در شناسایی و برنامه ریزی های نواحی شهری – منطقه ای و صنعتی از رشد بیشتری برخوردار شده است.

نتیجه گیری:

امروزه افزایش سریع جمعیت و توسعه شهرها و محدودیت منابع طبیعی،چنان مشکلاتی را برای انسان بوجود آورده است که برنامه ریزی به عنوان یک ضرورت برای همه کشورها تلقی می شود،تخلیه روستاها،گسترش شهرها و گرایش شهرنشینی با توجه به مسائل خود به ویژه در کشورهای جهان سوم از چنان پیچیدگی هایی برخوردار است که بی توجهی به آن بر مشکلات اقتصادی،اجتماعی آنها خواهد افزود از این جهت مطالعات جغرافیایی برای دستیابی به یک روند توسعه متعادل می تواند رهگشا باشد،تصاویر ماهواره ای،عکسهای هوایی و سیستم اطلاعات جغرافیایی از جمله ابزارهایی هستند که جغرافیدانان و برنامه ریزان شهری را در انجام تحقیقاتشان یاری می دهند و علم پردازش تصویر در چند دهه اخیر از هر دو جنبه نظری و عملی پیشرفت های چشمگیری داشته است. سرعت این پیشرفت به اندازه ای بوده است که هم اکنون، به راحتی می توان رد پای پردازش تصویر را در بسیاری از علوم و صنایع مشاهده نمود. بعضی از این کاربردها آنچنان به پردازش تصویر وابسته هستند که بدون آن،اساساً قابل استفاده نمی باشند. که به طور کلی اکثر زمینه های کاربرد پردازش تصویر عبارتند از: صنعت، پزشکی، علوم نظامی و امنیتی، زمین شناسی، فضانوردی و نجوم، شهرسازی، هنر و سینما، فناوری های علمی، سیاست و روانشناسی، کشاورزی، هواشناسی، باستان شناسی، اقتصاد و تبلیغات.

پایان

منابع :

1 ) كاربرد عكس هاي هوايي و ماهواره اي در مطالعات شهري و منطقه اي ، دكتر علي اصغر

رضواني ، انتشارات نسل باران ، 1383

2 ) اصول عكس هاي هوايي ( رشته جغرافيا ) ، دكتر بهلول عليجاني ، انتشارات دانشگاه پيام نور ، 1371

3) اصول و مباني سنجش از دور و تعبير و تفسير تصاوير هوايي و ماهواره اي ، ليلساند و كي فر ، ترجمه مهندس حميد مالميريان ، انتشارات سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح ، 1379

4)سنجش از دور(سمت)،علیزاده ربیعی

5)نگرشی بر کاربردهای عکسهای هوایی،محمد حسین آدابی

+ نوشته شده در  جمعه بیست و هشتم آبان 1389ساعت 12:11 PM  توسط amin rahmany | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ

پیوندهای روزانه

آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
90/09/01 - 90/09/30
90/03/01 - 90/03/31
89/10/01 - 89/10/30
89/08/01 - 89/08/30
آرشیو موضوعی
شهرسازی
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM





Powered by WebGozar

Yahoo! Messenger [YMS]آدرس آیدی اینجاست amin_rahmany2001